Ιστορικά και Πολιτιστικά Στοιχεία του Νησιού της Ιθάκης

Βαθύ
Ιθάκη

 

Το νησί της Ιθάκης είναι γνωστό σε παγκόσμιο επίπεδο ως η πατρίδα του Οδυσσέα από τα έπη του Ομήρου, Ιλιάδα και Οδύσσεια, αλλά και σαν το σύμβολο του νόστου από το σύγχρονο ποιητή Κωνσταντίνο Π. Καβάφη. Αν και ιστορικοί των νεώτερων χρόνων τοποθετούν την πατρίδα του Οδυσσέα σε διάφορα άλλα μέρη εκτός της σημερινής Ιθάκης, η θέση του Οδυσσειακού Άστεως ακόμα κι εντός των γεωγραφικών ορίων του νησιού, δεν είναι ακόμα οριστικά ξεκάθαρη. Το νησί της Ιθάκης- σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία- φαίνεται να πήρε το όνομά του από τον Ίθακο, γιο του Πτερελάου και απόγονο του θεού Δία, ο οποίος βρέθηκε εκεί με τον αδερφό του Νήριτο από τον οποίο πήρε το όνομά του το αντίστοιχο βουνό του νησιού.

Οικισμοί όπως ο Αετός, η Πόλη, τα Πηλικάτα, η θέση Άγιος Αθανάσιος- Σχολή Ομήρου και η αρχαία πόλη των Αλαλκομενών είναι όλες περιοχές ενδιαφέροντος διαφορετικών επιστημονικών θεωριών που αναζητούν την πόλη του γνωστού βασιλιά της αρχαιότητας. Στις τοποθεσίες αυτές, αρχαιολογικά ευρήματα, ταφές, ερείπια ναών και οχυρωματικών τειχών της Μυκηναϊκής και Γεωμετρικής εποχής μαρτυρούν έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα στο νησί. Αρχαιολογική σημασία, ακόμα, έχουν και δύο σπήλαια της Ιθάκης: το Σπήλαιο των Νυμφών ή Μαρμαροσπηλιά, όπου θεωρείται ότι λατρεύονταν οι Νύμφες και ο θεός Πάνας και το Σπήλαιο του Λοΐζου, στο οποίο οι ανασκαφές έφεραν στο φως ίχνη λατρείας από τα Μυκηναϊκά μέχρι και τα Ρωμαϊκά χρόνια, διάφορων θεοτήτων αλλά και του ίδιου του Οδυσσέα μεταγενέστερα. Ευρήματα από όλες τις παραπάνω θέσεις εκτίθενται τόσο στο Αρχαιολογικό Μουσείο στο Βαθύ όσο και στην Αρχαιολογική Συλλογή του Σταυρού Ιθάκης.

Δυστυχώς, δεν έχουν αποκαλυφθεί ακόμα μεγάλαμνημεία από τη Ρωμαϊκή εποχή στο νησί αν και η δραστηριότητα στην Ιθάκη δεν έπαψε να υπάρχει, όπως και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, όπου χτίζονταν εκκλησίες και μοναστήρια με την επικράτηση του Χριστιανισμού. Αργότερα, ο φόβος των επιδρομών από πειρατές οδήγησε σε αραιοκατοίκηση της Ιθάκης, με κέντρα τους οικισμούς της Ανωγής, της Εξωγής και της (εγκαταλελειμένης πλέον) Παλαιόχωρας. Στην Παλαιόχωρα, μάλιστα, σώζονται και Βυζαντινοί χριστιανικοί ναοί με τοιχογραφίες (λ. χ. Παναγία Μαρουλάτικη) ενώ έντονος είναι ο αμυντικός χαρακτήρας στην αρχιτεκτονική των κτισμάτων και των τριών οικισμών.

Κατά τους επόμενους αιώνες, η Ιθάκη ακολούθησε πορεία παράλληλη με αυτή της Κεφαλονιάς και των υπόλοιπων Επτανήσων(Ξενοκρατία, Παγκόσμιοι Πόλεμοι, καταστροφικοί σεισμοί) με μόνο καταφύγιο για τους κατοίκους της Ιθάκης να στραφούν στη γεωργία και την κτηνοτροφία ή την μετανάστευση για να επιβιώσουν.

Σήμερα, ωστόσο, το νησί γνωρίζει μεγάλη τουριστική ανάπτυξη εστιάζοντας το ενδιαφέρον του επισκέπτη στην ιστορία και τη φυσική ομορφιά της Ιθάκης, όπως και στην παράδοση με τα λαογραφικά στοιχεία της Ιθάκης να χαρακτηρίζονται έντονα από το μουσικό στοιχείο (τετράστιχες ρίμνες, παραδοσιακά κάλαντα, δημοτικά τραγούδια, μοιρολόγια) αλλά και από ενδιαφέροντα τοπικά έθιμα (του Καρναβαλιού, των κληδόνων του Αϊ- Γιαννιού). Ταυτόχρονα, πλούσια είναι και η γαστρονομική παράδοση της Ιθάκης με τοπικά γλυκίσματα όπως η ροβανή και η συκόπιτα, αλλά και συνταγές μαγειρικής όπως το κοτόπουλο τσερέπα και τα ψάρια σαβόρο.