Ιστορικά και Πολιτιστικά Στοιχεία της Κεφαλονιάς

Θολωτός Τάφος
Εικόνα 1. Θολωτός Τάφος

Το νησί της Κεφαλονιάς είναι ένας τόπος με έντονο ιστορικό ενδιαφέρον, περιλαμβάνοντας πολυάριθμα μνημεία και σημεία δραστηριότητας του ανθρώπινου πολιτισμού από την προϊστορική κιόλας περίοδο μέχρι και τη σύγχρονη ιστορία.

Από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία αναφοράς της προϊστορικής Κεφαλονιάς ειναι η περιοχή γύρω από το Λατομείο στις Μηνιές (ενδείξεις εξόρυξης κι επί τόπου κατεργασίας πυριτόλιθου κατά την Παλαιολιθική- Μεσολιθική εποχή) και το σπήλαιο της Δράκαινας στο φαράγγι του Πόρου (στοιχεία συναθροίσεων τελετουργικού χαρακτήρα κατά τη Νεολιθική εποχή), μαρτυρώντας την ύπαρξη μιας οργανωμένης κι εξωστρεφούς ανθρώπινης κοινωνίας στο νησί.

Κατά την αρχαιότητα, η Κεφαλονιά εμφανίζει σπουδαία ανάπτυξη η οποία μαρτυρείται από την πληθώρα μνημείων σε όλη την έκταση του νησιού με πιο δημοφιλή το μυκηναϊκό τάφο των Τζανάτων, αλλά και τα αντίστοιχα νεκροταφεία των Μαζαρακάτων, της Λακκήθρας και της Κοντογεννάδας, τα τείχη της αρχαίας Κράνης, την ευρύτερη περιοχή της Σάμης με την αρχαία Ακρόπολη και τα τείχη της , όπως και πολλά ακόμα. Κατα την περίοδο αυτή, αλλά και κατά τους χρόνους που ακολούθησαν (από τη μυκηναϊκή έως και την κλασική εποχή), η οικονομία και η ανάπτυξη του νησιού βασίζονται στην αγροτική και ναυτιλιακή δραστηριότητα των κατοίκων του (που βασίστηκαν στους σημαντικούς φυσικούς πόρους του νησιού) , κάνοντας την Κεφαλονιά γνωστή για την ξυλεία, την αμπελουργία, την ελαιοκαλλιέργεια και φυσικά τη ναυτική της δύναμη.

Κατα τη Ρωμαϊκή περίοδο, το νησί της Κεφαλονιάς συνεχίζει να αποτελεί κέντρο ναυτικής δραστηριότητας με τα ρωμαϊκά μνημεία που παραμένουν να δίνουν στοιχεία για την καθημερινότητα των κατοίκων (Ρωμαϊκή έπαυλη Σκάλας και Αγίας Ευφημίας, Ρωμαϊκό Βαλανείο Σάμης, Ρωμαϊκό Βαλανείο, Μαυσωλείο και νεκροταφείο Φισκάρδου και κ.ά.).

Κατα τη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή περίοδο, η Κεφαλονιά υπήρξε σημαντικότατο σημείο διεκδίκησης για την προάσπιση των συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων στο Ιόνιο και την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, και για το λόγο αυτό δέχτηκε πολλές επιθέσεις κι έγινε στόχος πειρατικών επιδρομών, κάτι που είχε σαν αποτέλεσμα έντονες οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις καθ’ όλη τη διάρκεια της Ξενοκρατίας. Τα μνημεία της περιόδου αυτής που επιβιώνουν μέχρι σήμερα είναι πολυάριθμα και κυρίως οχυρωματικού (π.χ. κάστρο Αγίου Γεωργίου) και θρησκευτικού χαρακτήρα (Μονή Άτρου, Μονή Φανέντων, Μονή Καθαρών και πολλές άλλες).

Κάστρο Αγίου Γεωργίου Λειβαθούς
Εικόνα 2. Κάστρο Αγίου Γεωργίου Λειβαθούς

Κατα το 19ο αιώνα, η ιστορία της Κεφαλονιάς χαρακτηρίζεται από την παρουσία των Άγγλων οι οποίοι επένδυσαν στην κατασκευή έργων δημόσιας και ιδιωτικής εκμετάλλευσης στο νησί (Γέφυρα Ντε Μποσέ στη λιμνοθάλασσα του Κουτάβου, νερόμυλος Στίβενς στον Καραβόμυλο) και από την πολυπόθητη Ένωσή της με την Ελλάδα (1864). Καθ’ όλο αυτό το διάστημα, το νησί αστικοποιείται και οι κάτοικοι που δεν απασχολούνται στον πρωτογενή τομέα δραστηριοποιούνται στον τομέα του εμπορίου και της μεταποίησης προϊόντων.

Ο 20ος αιώνας αποτελεί περίοδο έντονων δυσκολιών για τους κατοίκους της Κεφαλονιάς, οι οποίοι δοκιμάζονται τόσο από τους δύο παγκόσμιους πολέμους (Μνημείο των Πεσόντων Ιταλών της Μεραρχίας Acqui στο Αργοστόλι) και τον Εμφύλιο όσο και από τους καταστροφικούς για το νησί σεισμούς του 1953 που είχαν σαν αποτέλεσμα την ισοπέδωση κι εγκατάλειψη ακόμα και ολόκληρων οικισμών (Παλιά Βλαχάτα, Διγαλέτο).

Ι.Μ. Κηπουραίων Παλικής
Εικόνα 3. Ι.Μ. Κηπουραίων Παλικής

Όλα τα παραπάνω, είχαν σαν αποτέλεσμα τη διαμόρφωση ενός πολύ ενδιαφέροντος και ποικιλόμορφου πολιτισμικού υποβάθρου στο νησί με έντονη επιρροή από πολλά διαφορετικά στοιχεία από καθεμιά από τις παραπάνω περιόδους. Τα πλέον χαρακτηριστικά ίσως παραδείγματα είναι η Κεφαλονίτικη διάλεκτος (με φανερά τα στοιχεία επίδρασης λατινογενών γλωσσών και ιδιωμάτων) και η σπουδαία μουσική παράδοση του νησιού (που περιλαμβάνει φιλαρμονικές ορχήστρες, καντάδες και παραδοσιακά τραγούδια).Η λαογραφία του νησιού είναι επίσης πολύ πλούσια περιλαμβάνοντας τους παραδοσιακούς χορούς της Κεφαλονιάς (Κεφαλονίτικος μπάλος, Διβαράτικος, Μέρμηγκας κ. ά.), τις παραδοσιακές φορεσιές αλλά και τις παραδοσιακές συνταγές (κεφαλονίτικο μπουργέτο και κρεατόπιτα). Ακόμα, πολλά είναι τα τοπικά έθιμα για κάθε μεγάλη γιορτή, υπάρχουν –ωστόσο- και παραδοσιακές πρακτικές- λιγότερο κοινές- που επιβιώνουν ακόμα, όπως τα κεντήματα από το παχύφυτο αθάνατος και η συλλογή αλατιού από θαλασσινό νερό. Τέλος, πολύ γνωστά είναι και τα προϊόντα που παράγονται στο νησί, όπως η ρομπόλα (ποικιλία λευκού κρασιού Ονομασίας Προέλευσης Ανωτέρας Ποιότητας (Ο.Π.Α.Π)) και οι μάντολες (ζαχαρωτό γλύκισμα με αμύγδαλα).

Η Κεφαλονιά όμως είναι ένα νησί σύγχρονο, με έντονο το στοιχείο του τουρισμού (παραθεριστικού, θρησκευτικού, αγροτουριστικού) και γι’ αυτό οι πολιτιστικές της δραστηριότητες σήμερα περιλαμβάνουν παραδοσιακά πανηγύρια όπου ο επισκέπτης μπορεί να ακούσει τις μοναδικές μουσικές του νησιού αλλά κι εκδηλώσεις πιο εναλλακτικού χαρακτήρα (καλλιτεχνικό φεστιβάλ Saristra, SeaNema Open Air Film Festival by the Sea).